Niepozorna stacja paliw przy autostradzie A4 — najstarszy taki czynny obiekt w Polsce?

Wielu kierowców pokonujących trasę w kierunku granicy niemieckiej mija ją bez większej refleksji, a ci, którzy się zatrzymują, często narzekają na spartańskie warunki. Tymczasem stacja paliw zlokalizowana przy północnej jezdni na węźle Legnica Wschód to unikalny zabytek drogowy. Zbudowana przed II wojną światową, stanowi prawdopodobnie najstarszy, nieprzerwanie działający obiekt tego typu w kraju, wyprzedzając pod tym względem nawet słynne i mocniej wyeksponowane budowle w okolicach stolicy Dolnego Śląska.

Pamiątka po Reichsautobahn Berlin - Breslau

Obiekt pod Legnicą to fizyczny ślad po początkach budowy drogi, którą dziś znamy jako autostrada A4. W latach 30. XX wieku powstawała ona jako Reichsautobahn Berlin - Breslau (dzisiejszy Wrocław). Fragment trasy w tych okolicach był pierwszym, od którego rozpoczęto parce i który jako pierwszy oddano do użytku. Sam węzeł nosił wówczas nazwę Liegnitz.

Choć za umowny początek nowożytnych stacji autostradowych uważa się obiekty typu Fürstenwalde budowane od 1937 roku (wtedy powstała pierwsza z nich), stacja pod Legnicą jest prawdopodobnie starsza. Świadczy o tym fakt, że budynek widnieje już na fotografiach w wydanym w 1937 roku albumie „Vier Jahre Arbeit an den Strassen”. Obiekt musiał zatem zostać wzniesiony i zacząć obsługiwać pojazdy jeszcze wcześniej.

Oszczędniejsza wersja koncepcji Fürstenwalde

W Polsce do dziś zachowały się obiekty reprezentujące czysty styl Fürstenwalde — to dwie stacje pod Wrocławiem oraz jedna w miejscowości Kołbaskowo, nieopodal miasta Szczecin. Ich wyróżnikiem jest bryła zbliżona do bumerangu wpisana w trójkątne rozwidlenie dróg, co umożliwia kierowcom tankowanie z każdej z trzech stron podjazdu.

Stacja paliw przy węźle Legnica Wschód czerpie z tej inżynierskiej koncepcji, opierając się na trójkącie, jednak zrealizowano ją w skromniejszej formie. Pawilon ma prosty, lekko owalny kształt i sprawia wrażenie dwukrotnie mniejszego od klasycznego typu Fürstenwalde. Z punktu widzenia funkcjonalności najważniejsza różnica polega na tym, że pod Legnicą tankowanie jest możliwe tylko z dwóch stron — pojazdy ustawiają się wyłącznie wzdłuż łącznicy zjazdowej i wjazdowej.

Ewolucja pod szyldem CPN i dzisiejsze realia

Po korekcie granic w 1945 roku trasa znalazła się na terytorium Polski, a opisywana stacja trafiła pod skrzydła państwowej sieci CPN. Przez kolejne dekady budynek powoli ewoluował: rozbudowano zadaszenie nad stanowiskami i instalowano nowsze modele dystrybutorów (choć klasyczne urządzenia marki Adast można było tam zastać jeszcze w 2017 roku). Mimo wprowadzanych zmian, zachowano zasadniczy, powściągliwy wygląd przedwojennej bryły, chroniąc obiekt przed radykalną przebudową.

Z perspektywy miłośników historii obiekt jest strzałem w dziesiątkę, jednak kierowcy nastawieni na komfort bywają rozczarowani. Podróżni regularnie narzekają na znaczące mankamenty: brak toalety, bardzo małą przepustowość i długie kolejki, które przy większym obciążeniu ruchu potrafią wylewać się wprost na jezdnię autostrady. Dużą niedogodnością jest również brak możliwości tankowania przy ruchu przelotowym wzdłuż samej autostrady, co zmusza kierowców do zjazdów i improwizacji.

Żywy punkt obsługi, a nie skansen

Należy wspomnieć, że w ujęciu bezwzględnym najstarsza zachowana stacja w Polsce znajduje się w miejscowości Janów Podlaski. Zasadnicza różnica polega jednak na tym, że tamten budynek funkcjonuje już wyłącznie w charakterze muzeum, podczas gdy klientów obsługuje nowa placówka wzniesiona tuż obok.

Stacja paliw pod Legnicą pozostaje natomiast w 100 procentach czynnym, pracującym elementem infrastruktury drogowej. Nikt nie zrobił z niej żywego skansenu — budynek przetrwał próbę czasu bez zbędnych, estetycznych ingerencji i mimo gigantycznego ruchu generowanego dziś przez autostradę A4, nieprzerwanie spełnia swoje oryginalne zadanie.