Miliony kierowców muszą wymienić prawo jazdy. Wkrótce opłaty pójdą w górę

Właściciele dokumentów wydanych bez daty ważności stoją w obliczu największej operacji administracyjnej w historii krajowej komunikacji. Obowiązkowe procedury obejmą miliony osób – polscy kierowcy, którzy posiadają bezterminowe prawo jazdy, będą musieli zgłosić się do wydziałów komunikacji w celu wymiany starych blankietów na nowe, maksymalnie 15-letnie wzory. Co istotne, proces ten zbiega się z przygotowywaną przez Ministerstwo Infrastruktury podwyżką urzędowych opłat za wydanie blankietów.

Kogo obejmie obowiązek wymiany bezterminowych praw jazdy?

Przez dekady dokumenty wydawane bez określonej daty ważności były standardem. Tę sytuację zmieniła Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, której kluczowe regulacje wdrożono 19 stycznia 2013 roku w ramach harmonizacji prawa z unijnymi dyrektywami. Od tej daty wszystkie nowo wydawane blankiety mają ograniczoną ważność: maksymalnie 15 lat w przypadku braku przeciwskazań medycznych lub krócej, jeśli orzeczenie lekarskie wskazuje na konieczność częstszej kontroli zdrowia.

Wprowadzone wówczas przepisy nie unieważniły z dnia na dzień starszych uprawnień, lecz nałożyły obowiązek ich późniejszej wymiany. Konieczność wyrobienia nowego dokumentu dotyczy wszystkich kierowców, którzy otrzymali dokument najpóźniej 18 stycznia 2013 roku. Jak wynika z szacunków przytaczanych w debacie publicznej oraz w analizach serwisu Interia Motoryzacja, operacja obejmie około 15 mln dokumentów.

Harmonogram wymiany: lata 2028–2033

Ustawodawca przewidział pięcioletnie okno czasowe na przeprowadzenie całej procedury. Zgodnie z ustawą o kierujących pojazdami masowa akcja wymiany rozpocznie się 19 stycznia 2028 roku i potrwa do 18 stycznia 2033 roku.

Aby zapobiec paraliżowi urzędów i wielotygodniowym kolejkom w wydziałach komunikacji, szczegółowy podział na grupy kierowców wyznaczy minister właściwy do spraw transportu. Harmonogram wskaże konkretne roczniki i przedziały czasowe, w których posiadacze bezterminowych praw jazdy będą zobowiązani dopełnić formalności. Choć dokumenty zachowują pełną ważność do dnia wyznaczonego w przyszłym rozporządzeniu, kierowcy mają prawo złożyć wniosek o wymianę wcześniej – na przykład z powodu zniszczenia blankietu lub aktualizacji nazwiska.

Badania lekarskie i formalności urzędowe

Dla zdecydowanej większości zmotoryzowanych wymiana blankietu nie będzie wiązać się z koniecznością ponownego odwiedzania gabinetów medycznych ani zdawania egzaminów państwowych. Posiadacze najpopularniejszych kategorii – AM, A1, A2, A, B1, B, B+E oraz T – nie muszą przechodzić dodatkowych badań wyłącznie z powodu wymiany dokumentu. Prawa nabyte w zakresie zdolności do prowadzenia pojazdów pozostają nienaruszone.

Obowiązek dostarczenia aktualnego orzeczenia dotyczy jedynie osób posiadających kategorie zawodowe bądź tych, u których wcześniejsze uprawnienia powiązano z terminową kontrolą stanu zdrowia. W takich sytuacjach koszt badania lekarskiego kierowcy wynosi ustawowo 200 zł.

W celu dokonania wymiany należy złożyć wniosek w starostwie powiatowym, urzędzie miasta na prawach powiatu lub w urzędzie właściwej dzielnicy m.st. Warszawy (istnieje również możliwość przesłania wniosku przez platformę ePUAP). Do wniosku trzeba dołączyć:

• kolorową fotografię o wymiarach 35 × 45 mm (wykonaną nie wcześniej niż 6 miesięcy przed dniem złożenia wniosku),
• dotychczasowe prawo jazdy,
• dokument tożsamości (dowód osobisty lub paszport),
• dowód uiszczenia opłaty ewidencyjnej i administracyjnej.

Projekt Ministerstwa Infrastruktury: jakie opłaty czekają kierowców?

Kwestia kosztów wywołuje obecnie największe emocje. Stawka za wydanie prawa jazdy wynosiła 100 zł i pozostawała na niezmienionym poziomie od ponad 12 lat. Samorządy zrzeszone w Związku Powiatów Polskich od dłuższego czasu zwracały uwagę, że kwota ta nie pokrywa realnych kosztów obsługi urzędowej oraz cen produkcji blankietów, które dostarcza Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych (PWPW).

Odpowiedzią resortu jest projekt nowelizacji rozporządzenia w sprawie wysokości opłat za wydanie dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami. Ministerstwo Infrastruktury zaproponowało waloryzację stawek w oparciu o wskaźnik inflacji z lat 2023–2024 na poziomie 15,41%.

W przypadku pozwolenia na tramwaj kwota pozostaje bez zmian, ponieważ 30 zł stanowi maksymalną stawkę dopuszczoną przez ustawę. Warto zauważyć, że osoby, które dopiero planują wyrobić nowe prawo jazdy, muszą uwzględnić w swoim budżecie nie tylko opłaty urzędowe, ale przede wszystkim rosnące stawki kursów i egzaminów państwowych.

Ważność uprawnień a jazda z przeterminowanym blankietem

Należy ściśle odróżnić utratę ważności fizycznego dokumentu od utraty samych uprawnień do kierowania pojazdami. Niewymienienie blankietu w wyznaczonym terminie nie kasuje zdobytych kwalifikacji kierowcy. Prowadzenie auta z nieważnym dokumentem rodzi jednak bezpośrednie konsekwencje prawne.

Zgodnie z art. 94 Kodeksu wykroczeń kierowanie pojazdem bez wymaganych uprawnień lub bez ważnego dokumentu wiąże się z karą grzywny w wysokości od 1500 zł w górę oraz możliwością orzeczenia przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów. W przypadku kolizji lub wypadku ubezpieczyciel może ponadto odmówić wypłaty odszkodowania z polisy autocasco lub dochodzić regresu od sprawcy, który posługiwał się nieważnym blankietem.