KAS przyznaje, że korzysta z kamer. Po numerach rozpoznaje samochody firm

Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) oficjalnie przyznała, że przydrożne kamery i Automatyczny System Rozpoznawania Numerów Rejestracyjnych (ANPRS) służą jej do identyfikowania pojazdów na polskich drogach. Po numerach rejestracyjnych administracja skarbowa typuje pojazdy do weryfikacji nie tylko w sprawach przemytu czy opłat w systemie e-TOLL, ale również samochody firmowe pod kątem prawidłowości rozliczeń podatkowych. Z odpowiedzi na interwencję Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) wynika, że ślad z tras pokonywanych przez auta służbowe służy fiskusowi jako narzędzie analityczne do typowania podmiotów do weryfikacji i czynności kontrolnych.

Sprawa zyskała szeroki rozgłos po tym, jak RPO zwrócił się do KAS z oficjalnym pismem z zapytaniem o podstawy prawne i zasięg przetwarzania danych gromadzonych przez drogowy monitoring. Bezpośrednim impulsem do interwencji stało się postępowanie prowadzone przez jeden z urzędów skarbowych w Krakowie. Tamtejsza skarbówka wezwała właściciela przedsiębiorstwa do złożenia wyjaśnień, gdy samochód firmowy został zarejestrowany przez kamery na trasie, której podatnik nie uwzględnił w przedstawionej dokumentacji księgowej.

Krakowski kazus: jak kamery ANPRS zweryfikowały kilometrówkę

Przypadek z Krakowa obnażył mechanizm, który dla wielu użytkowników aut flotowych i osób prowadzących działalność gospodarczą był dotąd jedynie teoretycznym scenariuszem. Przedsiębiorca korzystał z prawa do pełnego, 100-procentowego odliczenia podatku VAT od wydatków związanych z pojazdem. Taki przywilej wiąże się ze ścisłymi warunkami: auto musi być wykorzystywane wyłącznie do celów służbowych, a podatnik ma obowiązek prowadzić szczegółową ewidencję przebiegu pojazdu (tzw. kilometrówkę).

Urzędnicy skarbowi zestawili ewidencję przebiegu pojazdu przedstawioną przez podatnika z zapisem z systemu ANPRS. Okazało się, że numery rejestracyjne pojazdu pojawiły się na kamerach w czasie i miejscu, które w ogóle nie figurowały w firmowej ewidencji przejazdów. Taka rozbieżność może skutkować podważeniem prawa do odliczenia pełnego podatku VAT. Jeśli zarzuty się potwierdzą, podatnik może być zmuszony do korekty rozliczeń i oddania części odliczonego podatku.

Podstawa prawna i 5 lat archiwizacji danych przez KAS

W odpowiedzi skierowanej do RPO Krajowa Administracja Skarbowa wyjaśniła, że uprawnienie do sięgania po odczyty z monitoringu drogowego daje jej art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Zgodnie z tym przepisem formacja ma prawo przetwarzać dane osobowe zarówno w postępowaniach karnych i karnoskarbowych, jak i w sprawach związanych z realizacją dochodów budżetu państwa z tytułu podatków oraz opłat.

Kluczowym elementem ujawnionej procedury jest czas retencji pozyskanych informacji. Zebrane przez system ANPRS dane o lokalizacji i czasie przejazdu pojazdów są przechowywane przez KAS przez 5 lat. Okres ten odpowiada terminowi przedawnienia zobowiązań podatkowych. Oznacza to, że fiskus może sięgnąć wstecz do tras pokonanych przez samochody firmowe na przestrzeni kilku lat wstecz podczas planowanej kontroli rozliczeń.

KAS podkreśla, że system rozpoznawania tablic rejestracyjnych jest zintegrowany z innymi zasobami analitycznymi administracji skarbowej. Odczyty z kamer – w tym urządzeń funkcjonujących w ramach systemu poboru opłat e-TOLL – pozwalają typować pojazdy i zdarzenia wymagające doraźnej kontroli drogowej lub pogłębionej weryfikacji w urzędzie.

Zastrzeżenia RPO i art. 51 Konstytucji RP: spór o granice inwigilacji

Wyjaśnienia KAS nie zamknęły dyskusji o legalności i proporcjonalności takiego nadzoru. Zastępca RPO Stanisław Trociuk podniósł w korespondencji z Szefem KAS kwestię zgodności tych praktyk ze standardami konstytucyjnymi, wskazując bezpośrednio na art. 51 Konstytucji RP. Przepis ten gwarantuje każdemu obywatelowi prawo do prywatności i autonomii informacyjnej, nakazując, by wszelkie zasady i granice gromadzenia danych przez organy władzy publicznej były precyzyjnie uregulowane w ustawie.

Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich wyraziło obawę, że automatyczne gromadzenie danych o przemieszczaniu się setek tysięcy pojazdów może przerodzić się w masową inwigilację kierowców bez wyraźnego upoważnienia ustawowego do profilowania tras obywateli na potrzeby fiskalne. W odpowiedzi KAS zapewnia, że system kamer nie służy do bieżącego, masowego śledzenia wszystkich uczestników ruchu drogowego, lecz pełni funkcję narzędzia analitycznego. Dostęp do historii przejazdów ma być zawężany do konkretnych postępowań i podmiotów wytypowanych na podstawie analizy ryzyka.

Co to oznacza dla przedsiębiorców? Nowa era cyfrowej kontroli aut

Stanowisko KAS potwierdza fundamentalną zmianę w metodach prowadzenia kontroli skarbowych w Polsce. Tradycyjne kontrole oparte wyłącznie na dokumentach papierowych ustępują miejsca krzyżowaniu danych w rejestrach cyfrowych. Dla przedsiębiorców wykorzystujących samochody firmowe zgłoszone do 100-procentowego odliczenia podatku VAT oznacza to, że rozbieżności w ewidencji przebiegu fiskus może dziś wychwycić znacznie łatwiej niż dawniej.

Każdy wyjazd samochodu służbowego na drogi objęte systemem kamer ANPRS czy bramkami e-TOLL pozostawia cyfrowy ślad w bazach administracji skarbowej.