Straż miejska zyska nowe uprawnienia: częstsze kontrole, rejestracja interwencji i mandaty dla kierowców

Polska straż miejska oraz straże gminne stoją w obliczu najpoważniejszej reformy kompetencyjnej od blisko trzech dekad. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) skierowało do prac legislacyjnych projekt ustawy o zmianie ustawy o strażach gminnych oraz niektórych innych ustaw, który 29 września 2026 r. został oficjalnie wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem UD482. Przygotowane założenia przewidują, że rozszerzone zostaną uprawnienia straży miejskiej w obszarze kontroli ruchu drogowego, a funkcjonariusze otrzymają prawo do nakładania grzywien za kolejne niebezpieczne wykroczenia. Istotnym elementem zmian ma być także wyposażenie patroli w kamery nasobne rejestrujące interwencje oraz rozszerzenie uprawnień do ustalania, komu powierzono pojazd do kierowania, co bezpośrednio wpłynie na to, jak skutecznie egzekwowane będą mandaty nakładane na kierowców.

Projekt UD482: gruntowna modernizacja przepisów z 1997 roku

Podstawą prawną funkcjonowania formacji samorządowych w Polsce pozostaje ustawa z 29 sierpnia 1997 roku o strażach gminnych. Po niemal trzydziestu latach od jej uchwalenia resort spraw wewnętrznych uznał, że obowiązujące regulacje są archaiczne, rozproszone po licznych rozporządzeniach i nie przystają do dynamiki współczesnych miast. Głównym założeniem projektu UD482 jest ujednolicenie procedur, wzmocnienie gwarancji ochrony praw obywateli oraz wyposażenie strażników w instrumenty adekwatne do zadań, jakie na co dzień powierzają im samorządy.

Zgodnie z informacjami przekazanymi w wykazie prac rządowych, planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów wyznaczono na IV kwartał 2026 r., natomiast pełne wejście w życie znowelizowanych przepisów spodziewane jest w 2027 roku. Oznacza to, że kierowcy oraz mieszkańcy miast muszą przygotować się na zauważalną zmianę charakteru codziennych patroli.

Nowy katalog wykroczeń: wjazd pod prąd i chodniki pod szczególnym nadzorem

Najbardziej odczuwalną dla zmotoryzowanych częścią projektowanych zmian jest poszerzenie katalogu sytuacji, w których strażnicy mogą ukarać sprawcę na drodze. Zgodnie z projektowanymi przepisami uprawnienia straży miejskiej zostaną powiększone o możliwość nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za zachowania stwarzające bezpośrednie zagrożenie dla pieszych i płynności ruchu. Do katalogu wykroczeń przypisanych strażnikom dopisane zostaną m.in.:

• wjazd pod prąd (niestosowanie się do znaku zakazu wjazdu),
• jazda wzdłuż po drodze dla pieszych lub po przejściu dla pieszych,
• zanieczyszczanie lub zaśmiecanie drogi publicznej.

Dotychczas część tego typu wykroczeń wymagała wzywania patrolu Policji lub kierowania skomplikowanych wniosków o ukaranie do sądu. Po wejściu w życie projektu UD482 strażnik miejski będzie mógł rozliczyć sprawcę na miejscu zdarzenia. Ma to szczególne znaczenie w centrach miast, gdzie nielegalne skracanie drogi przez chodniki czy wjazdy pod prąd w uliczki jednokierunkowe stanowią nagminny problem zagrażający niechronionym uczestnikom ruchu.

Kto prowadził auto? Nowe zasady wskazywania kierowcy

Istotną modyfikację przejdą procedury związane z ustalaniem tożsamości kierującego. Dotychczas strażnik miejski mógł żądać od właściciela lub posiadacza pojazdu informacji, komu powierzył samochód do kierowania lub używania w określonym czasie, wyłącznie w ramach bezpośredniego wykonywania kontroli ruchu drogowego.

Projekt UD482 znosi to sztywne powiązanie. Zgodnie z propozycją MSWiA funkcjonariusze będą mogli zażądać wskazania osoby użytkującej pojazd również w sytuacjach „niezwiązanych z kontrolą ruchu drogowego”. Oznacza to, że jeśli wykroczenie zostanie zarejestrowane np. przez miejski monitoring, system kamer gminnych czy ujawnione w trakcie innych interwencji porządkowych, straż miejska zyska bezpośrednie prawo wezwania właściciela auta do wskazania kierowcy. Ma to wyeliminować dotychczasowe luki prawne, które pozwalały części sprawców unikać odpowiedzialności za bezprawne zachowania w przestrzeni publicznej.

Kamery nasobne i nowe legitymacje: standardy policyjne w straży miejskiej

Ważnym filarem reformy jest wprowadzenie rejestracji interwencji za pomocą środków technicznych utrwalających obraz i dźwięk. Strażnicy mają zostać wyposażeni w kamery nasobne, które będą uruchamiane podczas podejmowania czynności służbowych – na wzór procedur obowiązujących od lat w Policji.

Zastosowanie urządzeń rejestrujących ma działać dwukierunkowo. Z jednej strony zabezpiecza prawa mieszkańców, umożliwiając bezstronną weryfikację tego, czy strażnik nie przekroczył swoich uprawnień i działał zgodnie z procedurą. Z drugiej strony nagranie stanowi niepodważalny materiał dowodowy chroniący funkcjonariuszy przed bezpodstawnymi oskarżeniami o niewłaściwe zachowanie czy agresję. Wraz z tym rozwiązaniem projekt przewiduje również uregulowanie zasad przetwarzania danych o stanie zdrowia osób, wobec których podejmowane są czynności (szczególnie istotne podczas interwencji wobec osób w kryzysie bezdomności lub przewożonych do izb wytrzeźwień).

Projektowane przepisy przewidują także opracowanie nowego, ujednoliconego wzoru legitymacji służbowej strażnika miejskiego. Czytelniejszy dokument ma ułatwić mieszkańcom identyfikację funkcjonariuszy i definitywnie ukrócić próby podszywania się pod patrole przez osoby nieuprawnione.

Kontekst zmian: przejazdy kolejowe i proceduralne granice formacji

Projekt UD482 stanowi kolejny etap poszerzania kompetencji służb samorządowych. Warto przypomnieć, że od 15 września 2026 r. obowiązują już regulacje, które nadały strażnikom miejskim i gminnym prawo do karania za wykroczenia na przejazdach kolejowo-drogowych na podstawie art. 97a Kodeksu wykroczeń. Chodzi o wjeżdżanie za opuszczające się zapory, wjazd przy czerwonym świetle sygnalizatora czy wjeżdżanie na tory bez możliwości zjazdu z przejazdu, za co grożą mandaty w wysokości co najmniej 2000 zł.

W kontekście tych uprawnień kluczowe pozostaje jednak jedno zastrzeżenie: straż miejska nadal nie posiada ogólnego prawa do zatrzymywania pojazdów znajdujących się w ruchu, jakim dysponuje Policja. O ile radiowóz z niebieską belką sygnalizacyjną może zabezpieczać miejsce zdarzenia, o tyle interwencje wobec kierowców wciąż opierają się na kontroli postoju, dokumentowaniu wykroczeń za pomocą systemów rejestrujących oraz procedurze wzywania właściciela pojazdu.

Urlop za wzorową służbę i wymogi dla patroli konnych

Reforma obejmuje także aspekty wewnętrzne i pragmatykę służbową. W celu zwiększenia motywacji i docenienia profesjonalizmu wprowadzony zostanie mechanizm nagradzania: wzorowo wykonujący swoje obowiązki strażnicy miejscy będą mogli otrzymać do 5 dni dodatkowego, płatnego urlopu.

Zadbano również o kwestie bezpieczeństwa pracy w nietypowych formacjach – nowelizacja wprowadza bezwzględny obowiązek noszenia kasków ochronnych przez strażników pełniących służbę w patrolach konnych. Choć z perspektywy kierowców to detal, pokazuje on dążenie ustawodawcy do ujednolicenia standardów bezpieczeństwa pracy z normami obowiązującymi w innych formacjach mundurowych.

Przygotowany przez MSWiA projekt UD482 jasno pokazuje kierunek ewolucji straży miejskiej w Polsce. Formacja powoli przestaje być postrzegana wyłącznie jako służba od sprawdzania opłat parkingowych i drobnych porządków. Zyskuje twarde kompetencje kontrolne, nowoczesny sprzęt rejestrujący oraz procedury, które zbliżają jej codzienną działalność do profesjonalnych standardów policyjnych.