Za cofanie licznika grozi 5 lat więzienia: ile osób faktycznie usłyszało wyroki?

W maju 2019 roku do polskiego porządku prawnego wprowadzono art. 306a Kodeksu karnego, który po raz pierwszy tak rygorystycznie uregulował kwestię fałszowania wskazań drogomierzy. Od tego momentu, za cofanie licznika, jak również za samo zlecenie mechanikowi takiej ingerencji, prawodawca przewidział surowe konsekwencje – w tym wymiar kary od trzech miesięcy do nawet pięciu lat pozbawienia wolności. Nowelizacja przepisów miała stanowić punkt zwrotny w walce z nieuczciwymi praktykami na rynku pojazdów używanych. Jednak statystyki udostępnione po ponad siedmiu latach obowiązywania prawa pokazują, że kara więzienia pozostaje w dużej mierze narzędziem teoretycznym, a rzeczywista skala oszustw znacząco przewyższa liczbę sprawców pociągniętych do odpowiedzialności karnej.

Statystyki skazań w pierwszej instancji

Aby ocenić realne funkcjonowanie art. 306a Kodeksu karnego w praktyce, warto przyjrzeć się danym z Ministerstwa Sprawiedliwości. Z oficjalnych statystyk wynika, że od momentu wejścia w życie znowelizowanych przepisów w maju 2019 roku, sądy pierwszej instancji wydały łącznie 243 wyroki skazujące za zmianę wskazań drogomierza. W skali kraju daje to średnio niespełna 35 prawomocnie osądzonych w pierwszej instancji rocznie.

Szczegółowy rozkład orzeczeń na przestrzeni ostatnich lat prezentuje się następująco:

Analizując te dane, należy wziąć pod uwagę ograniczenia metodologiczne samego systemu sprawozdawczego. Ministerstwo Sprawiedliwości wyjaśnia, że statystyki są gromadzone w oparciu o formularz MS-S6. W dokumencie tym przestępstwo z art. 306a zostało wyodrębnione do jednego zbiorczego wiersza. System nie dokonuje podziału na poszczególne paragrafy (od 1 do 3), co w praktyce uniemożliwia ustalenie, ilu skazanych to osoby fizycznie dokonujące ingerencji, a ilu to zleceniodawcy, którzy na procederze zyskiwali finansowo. Ponadto udostępnione zestawienie obejmuje wyłącznie wyroki sądów pierwszej instancji, nie dając pełnego obrazu sytuacji po uwzględnieniu ewentualnych procesów apelacyjnych.

Struktura kar: grzywna najpopularniejszym środkiem karnym

Choć ustawowe widełki obejmują karę więzienia do pięciu lat, praktyka orzecznicza polskich sądów wskazuje na dużą powściągliwość w stosowaniu najsurowszych środków. Na przestrzeni siedmiu lat bezwzględne pozbawienie wolności orzeczono w zaledwie 13 przypadkach.

Dominującą formą sankcji pozostają kary finansowe. Zdecydowana większość postępowań kończy się grzywną, którą nałożono na 166 spośród 243 skazanych. Sądy stosują również karę ograniczenia wolności, którą otrzymało 16 osób – wiąże się ona zazwyczaj z obowiązkiem nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne lub koniecznością oddawania części osiąganego wynagrodzenia. Co z wyrokami więzienia? Karę pozbawienia wolności zasądzono wprawdzie wobec 61 osób, ale w 48 z tych przypadków sąd zadecydował o jej warunkowym zawieszeniu. Tym samym do zakładów karnych skierowano jedynie ułamek wszystkich oskarżonych.

Potężny rozdźwięk między prawem a rynkiem

Wymownym kontekstem dla sądowych statystyk jest rzeczywisty stan polskiego rynku motoryzacyjnego. Zebrane przez Ministerstwo Sprawiedliwości 243 wyroki skazujące zderzają się z gigantyczną skalą nieprawidłowości, którą regularnie monitorują organizacje weryfikujące historię pojazdów.

Firma CARFAX Polska szacuje, że problem dotyczy obecnie co najmniej 1,2 mln samochodów używanych na polskich drogach, w których wykryto podejrzany przebieg pojazdu lub wręcz udokumentowano manipulację drogomierzem. Bilans tylko jednego, 2025 roku, jest przytłaczający: analizy wykazały istnienie niemal 60 tys. pojazdów z celowo zaniżonymi wartościami. Suma kilometrów wymazanych tylko w tym jednym roku z liczników tych aut przekroczyła 1,5 mld kilometrów. Zestawienie 60 tysięcy wykrytych przypadków z niespełna 30 wyrokami w tym samym roku podatkowym dobitnie dowodzi, że samo istnienie surowego przepisu w kodeksie nie rozwiązało problemu u jego podstaw.